Mephisto: Bu Dünyada Ben Kimim?
Mephisto ya da Mephistoteles nedir? Mephisto, Alman halk masallarında şeytan, Faust efsanesinde ise baş şeytan anlamına gelmektedir. Tıpkı birazdan bahsedeceğim filmde zamanla Mephisto’nun (şeytanın) maskesini takan Hendrik gibi.
Yönetmenliğini István Szabó’nun üstlendiği Mephisto’nun başrollerinde Klaus Maria Brandauer, Ildikó Bánsági, Krystyna Janda, Rolf Hoppe ve Karin Boyd yer almaktadır. Film, tiyatro sanatçısı Hendrik Höfgen’in Nazilerin iktidara gelmesiyle birlikte yavaş yavaş Nazilere boyun eğmesini anlatıyor. 1982’de En İyi Yabancı Film dalında Oscar kazanan bu film, ilk olarak 26 Ekim 1990 tarihinde EKS tarafından vizyona girmişti. Şimdiyse 11! kapsamında Bir Film, tüm sinemaseverleri ilk kez (ya da bir kez daha) davet ediyor; üstelik yenilenmiş 4K restorasyonuyla. Şimdi hikâyeye bakalım.
1930’lu yıllarda sanat camiası tarafından pek sevilen isimlerden biri olan Hendrik Höfgen, dönemin en ünlü tiyatro sanatçılarındandır. Onun tek sevdası, tek tutkusu olan tiyatro için canını dişine takan Hendrik’in hayatı, dünya tarihinin en şiddetli olaylarından birinin başlamasıyla altüst olmak üzeredir. Çünkü Almanya’da Naziler iktidara gelir ve Nazilerin iktidara gelişiyle sanat dâhil yaşamın her alanı tehlike altına girer. Tek derdi tiyatroyla var olmak olan Hendrik için zamanla tehlike çanları çalmaya başlar. Kariyerini zedelemek istemeyen Hendrik’in bulunduğu baskı ortamı giderek artar ve tepkisiz kalmak imkânsız hâle gelir.
Mephisto, aradan geçen 45 yıla rağmen hâlâ derdi olan bir yapıt. Çünkü isminden de anlaşılacağı üzere, toplumda zararsız görünen şeytani bir düzenin insanın önce kimliğini, sonra karakterini, ardından da ruhunu yavaşça çürüttüğünü anlatır. Bunun yanında, bu düzenin başta sanat olmak üzere toplumun bütün varlığını kendi etrafında toplayacak kadar canavarlaşabileceğini de gözler önüne serer.
Mephisto: Bu Dünyada Ben Kimim?
Film bunu yaparken patlamalardan, silahlardan ya da güç gösterilerinden yararlanmaz. Tüm gerilimini ve şiddetini, Hendrik üzerinde giderek artan baskı kuran generalin yarattığı psikolojiden alır. Bu da yaklaşmakta olan gerilimi hissetmemiz adına oldukça sağlam bir tercih olur. Filmdeki karakterlerin yüzlerine ve gözlerine baktıkça, giderek kötüleşen düzeni ve Hendrik’in yavaş yavaş kaybettiği amacını ve aklını net bir şekilde görebiliriz. Dolayısıyla hikâye ve senaryo anlatımı açısından derste okutulması gereken filmlerden biridir.
Özellikle tiyatro sahnelerinde sıcak kanlı bir sinematografiyle karşılayan Mephisto, Nazilerin iktidara geldiği bölümlerden sonra giderek soğuk bir atmosfere bürünür. Bununla birlikte filmde daha sık kullanılan yakın plan çekimler ve bazı kamera hareketleri, bu soğukluğun yanına acımasızlığı da ekler. Dahası, filmin atmosferini güçlü bir biçimde yansıtan Hendrik’in şeytani makyajı sayesinde savaşın ve diktatörlüğün getirdiği korku seyirciye başarıyla hissettirilir. Özellikle filmdeki düğün sahnesinde, şeytan makyajlı personelin dans ettiği bölüm, olumlu anlamda akıllara zarar bir sahne olarak öne çıkar.
Filmin müzikleri senfonik bir biçimde bestelenmiştir. İlk bakışta bir savaş zaferini çağrıştırsa da, aslında gitgide şeytana dönüşen bir persona ile karşı karşıya olduğumuzu hatırlatır. Ses tasarımı da en az müzikler kadar sağlamdır. Alkış seslerinden spot ışıklarının uğultusuna, generalin yankılanan sesine kadar uzanan bu ses dünyası, içinde yaşadığımız ve hâlâ yaşamakta olduğumuz acımasız dünyanın bir yansıması gibidir.
Hendrik Höfgen rolündeki Klaus Maria Brandauer, bu filmde karakterini olağanüstü bir biçimde dönüştürür. Henüz 38 yaşındayken sergilediği bu performansla, hayatta kalma azmini ve bu süreçte yalanlar arasında yavaş yavaş eriyen karakteri çarpıcı bir şekilde yansıtmayı başarır. Elbette diğer oyuncuları da anmak gerekir: Barbara rolündeki Polonyalı aktris Krystyna Janda, Nazi generali rolündeki Rolf Hoppe, Nicoletta’yı canlandıran Ildikó Bánsági ve Juliette rolündeki Karin Boyd… Hepsi canlandırdıkları karakterlerle hem sevdirmiş hem de nefret ettirmiş, bu yüzden de aradan 45 yıl geçmiş olsa bile şapka çıkarılmayı fazlasıyla hak etmişlerdir.
Mephisto: Bu Dünyada Ben Kimim?
Uzun lafın kısası Mephisto, bu festivalde, yani 11!’de izlenebilecek en değerli klasiklerden biri. István Szabó’nun etkileyici yönetmenliği, Péter Dobai ile birlikte yazdığı güçlü senaryosu, olağanüstü görüntü yönetimi ve etkileyici müzikleriyle; hâlâ şeytana sattığımız ruhlarımızın şiirsel ve çarpıcı bir belgesi niteliğindedir. Festival kapsamında izlemek için geç kalmış olabilirsiniz ama siz yine de bu filmi nerede bulursanız bulun, yakalayın ve mutlaka izleyin.
Puan: 4,5/5
