Mama: Ölüler de Sevilmek İster
İçerik Uyarısı: Bu yazı, Mama (2013) filminin olay örgüsüne ve finaline ilişkin spoiler içermektedir. Çocukların uzun süreli kayboluşu, yalnızlık ve rahatsız edici temalar ele alınmaktadır.
Dünyadaki herkesin sevgiye muhtaç olduğunu düşünüyorum, belki de hissediyorum. Yeni doğmuş bir bebeğin, hayatının son yıllarını yaşayan yaşlı bir insanın, kimsesiz bir çocuğun ya da kimseye ihtiyaç duymadığını söyleyen bir yetişkinin… Sevgiye duyduğumuz ihtiyaç, hayatımızın farklı dönemlerinde farklı biçimlerde ortaya çıkabilir. Peki, bizi seven kişinin kim olduğu gerçekten önemli midir? Bir çocuk, kendisine zarar verebilecek bir varlığı yalnızca onu sevdiği için annesi olarak kabul edebilir mi? Böylece şunu da söylemeden edemeyeceğim: Hüzünlü bir ruhun bile sevgiye ihtiyacı vardır.
Andy Muschietti‘nin yönettiği Mama (2013), benim için hayaletlerden çok, sevginin insan davranışları üzerindeki etkisini anlatan bir korku filmi. Çünkü hikâye, korkutucu olduğu kadar masum ve dramatik bir anlatı da barındırıyor.
Ölüler de Sevilmek İster
Hikâyenin merkezinde beş yıl boyunca ormandaki terk edilmiş bir kulübede yaşayan iki küçük kız kardeş, Victoria ve Lilly var. Babaları tarafından öldürülmek üzereyken gizemli bir varlığın müdahalesiyle hayatta kalıyorlar. Yıllar sonra bulunduklarında ise insanlarla iletişim kurmakta zorlanan, dört ayak üzerinde hareket eden ve kendilerini tehdit altında hissettiklerinde saldırganlaşan iki çocukla karşılaşıyoruz.
Yalnızlık, Sosyal İzolasyon ve Kardeş Bağı
İkisi de hayatta kalmayı öğrenmiş. Ancak bunu aynı şekilde başaramamışlar. Beş yıldır yalnız (!) olan çocukların hareketleri vahşileşmiş, hayvansı ve alışılmışın dışında. Victoria, kaybolduğunda üç yaşında olduğu için konuşmayı kısmen öğrenmiş ve bazı sözcükleri kullanabiliyor. Lilly ise henüz bir yaşında olduğundan, beş yıl boyunca dil gelişimini destekleyecek olağan bir sosyal çevreden uzak kalmış. Victoria’nın kaybolmadan önce insanlarla geçirdiği yıllar onun yeniden sosyal ilişki kurmasını kolaylaştırırken, Lilly’nin bebeklik döneminde izole edilmesi kardeşler arasındaki farklılığı açıkça belli ediyor.
Ölüler de Sevilmek İster
Peki, bir çocuk ve bir bebek beş yıl boyunca nasıl hayatta kalabildi? Onları hayatta tutan yalnızca yiyecek, su veya barınak değildi. Çocukların, “Mama” adını verdikleri gizemli bir varlık tarafından bütün bu süre boyunca korunduklarını öğreniyoruz.
Victoria ve Lilly’nin bulunduğu ilk sahnelerde göze çarpan pek çok ayrıntı var. Özellikle Lilly’nin hayvansı çevikliği dikkat çekiyor. Yere yakın duruyor, beklenmedik biçimde sıçrıyor ve çevresini sürekli gözlemliyor. Victoria ise tehdit olarak algıladığı insanların karşısına geçerek kardeşini korumaya çalışıyor. Bu davranışları yalnızca vahşileşme olarak değerlendiremeyiz. Benim ilk izlenimim, sosyal öğrenmenin sınırlı olduğu koşullarda hayatta kalmanın diğer ihtiyaçların önüne geçebileceğiydi. Yani her ne kadar içgüdülerimiz olsa da bizi biz yapan ve birbirimize yakınlaştıran şeylerden biri de sosyal etkileşimlerimiz.
Kardeşlerin birbirlerine olan bağlılığı da oldukça yoğun. Victoria’nın Lilly’yi korumaya çalışmasını, annelikle ilişkilendirdiğimiz koruyucu davranışların yanı sıra kardeş sevgisiyle de açıklayabiliriz. Tehlike karşısında sevdiğimiz birini koruma isteği, kimi zaman kendi güvenliğimizden bile vazgeçmemize neden olabilir.
Ölüler de Sevilmek İster
Burada filmdeki ilginç bir noktaya değinmek istiyorum. Lilly, güve yiyor. Bu davranış, ilk bakışta onun alışılmadık beslenme davranışlarından biri gibi görünse de film ilerledikçe bu böceklerin Mama’nın varlığıyla ilişkili olduğunu anlıyoruz. Mama’nın ortaya çıktığı yerlerde çürüme, karanlık lekeler ve güveler beliriyor. Onun ölümle ilişkili varlığı, sanki çevresindeki bütün canlılığı da dönüştürüyor. Lilly’nin bu güveleri yemesini yalnızca açlıkla değil, Mama’nın dünyasını benimsemesiyle de ilişkilendiriyorum. Normalde insanları tedirgin edebilecek bu böcekler, Lilly için korkulacak değil, alışılmış şeyler.
Ölüler de Sevilmek İster
Mama’nın Kıskançlığı ve Annelik Teması
Mama’nın geçmişini öğrendiğimizde karşımıza yalnızca korkutucu bir hayalet çıkmıyor. Kendi bebeğini kaybetmiş, ölümünden sonra bile onu aramaya devam eden bir anneyle karşılaşıyoruz. Edith Brennan yani Mama, hayattayken bebeği kendisinden alındıktan sonra onu geri almak için bir rahibeyi öldürüyor ve çocuğuyla kaçıyor. Takip edilirken bir uçurumdan atlıyor. Ancak bebeği, düşüş sırasında bir ağacın dalına takılıyor. Edith ise çocuğunun kendisiyle birlikte suya düştüğünü sanıyor. Bebeğine kavuşamadan ölen Edith’in ruhu, yıllar boyunca onu aramayı sürdürüyor. Victoria ve Lilly’yi bulduğunda ise kaybettiği çocuğun yerini onlarla doldurmaya çalışıyor.
Mama çocukları besliyor, koruyor ve onlarla ilgileniyor. Fakat aynı zamanda kendilerine yaklaşan insanları öldürebiliyor. Çocukların başka biri tarafından sevilmesini tehdit olarak algılıyor. Yani aslında Mama’nın şiddeti çocuklardan nefret etmesinden kaynaklanmıyor. Aksine, onları kaybetmeye tahammül edememesinden doğuyor.
Ölüler de Sevilmek İster
Filmin annelik üzerine kurduğu ikinci önemli karşıtlık Annabel karakterinde ortaya çıkıyor. Başlangıçta çocuk sahibi olmayı istemeyen, annelik sorumluluğuna hazır hissetmeyen Annabel, zamanla Victoria ve Lilly’ye bağlanıyor. Partneri Lucas, çocukların babası Jeffrey’nin tek yumurta ikizi. Beş yıl boyunca yeğenlerini aramaktan vazgeçmeyen Lucas, onları bulduğunda bakım sorumluluklarını da üstleniyor. Victoria’nın kendisini tanımasında ise babasıyla olan fiziksel benzerliği önemli bir rol oynuyor. Ne var ki Lucas’ın Mama tarafından saldırıya uğrayarak komaya girmesi, Annabel’i çocuklarla yalnız bırakıyor.
Üstelik Annabel yalnızca iki çocuğun sorumluluğunu üstlenmek zorunda kalmıyor; evde açıklayamadığı olaylar yaşamaya, çocukların konuştuğu görünmez varlığın baskısını hissetmeye başlıyor. Victoria, Mama’nın kıskançlığından korkuyor. Annabel’e yakınlaştıkça onu korumaya çalışıyor. Lilly ise kendisine gösterilen ilgiyi başlangıçta reddediyor.
Ölüler de Sevilmek İster
Filmin içimi en çok kıpırdatan sahnelerinden biri, Annabel’in soğukta kalan Lilly’nin üşümüş ellerini nefesiyle ısıtmaya çalıştığı sahneydi. Lilly önce kendisine dokunulmasına direniyor. Ancak Annabel’in sıcaklığını hissettikçe sakinleşiyor. Mama da çocukları seviyor olabilir. Ancak onları kendisinden ayrı bireyler olarak görmek istemiyor.
Seçimler ve Vedalar
Günler geçtikçe Mama’nın kıskançlığı giderek daha tehlikeli bir hâl alıyor. Çocukların akrabası Jean’i öldürüyor, onun bedenini kullanarak kızları evden uzaklaştırıyor ve yıllar önce bebeğiyle atladığı uçuruma götürüyor. Finalde Annabel, Edith’in bebeğinin kalıntılarını ona uzatıyor. Mama bir anlığına kaybettiği çocuğuna kavuşmuş gibi sakinleşiyor. Korkunç görünümü değişiyor ve yeniden insana benzeyen bir yüz kazanıyor. Ancak Lilly’nin ona seslenmesiyle her şey yeniden başlıyor. Mama, yıllardır aradığı bebeğine kavuşma fırsatını geride bırakarak Lilly’ye yöneliyor.
Ölüler de Sevilmek İster
Burada bir detay var: Mama’nın sevgisinin artık kime ait olduğunun belirsizleşmesi. Edith gerçekten kendi bebeğini mi arıyor, yoksa Victoria ve Lilly’yi kaybetmemek için mi savaşıyor?
Filmin finali, iki kardeşin verdiği farklı kararlarla sonuçlanıyor. Victoria, Annabel’le kalmayı seçerken Lilly, Mama’yla uçurumdan atlıyor. Mama ve Lilly’nin düşüş sırasında bir kozayla çevrelenmesi ve ağaca çarptıklarında güvelere dönüşmesi, filmin başından beri kullanılan görsel sembolizmin tamamlanması aslında. Victoria’nın eline konan güve ise Lilly’nin tamamen kaybolmadığı hissini veriyor. İki kız kardeş artık beraber değiller, ama ikisi de mutlu oldukları yerdeler.
Ölüler de Sevilmek İster
Dünyadaki herkes sevgiye muhtaç olsa da her sevgi insanı hayatta tutmayabilir. Bazen hayatta kalabilmek için bizi sevdiğine inandığımız kişiden uzaklaşmamız gerekir.
