Saw: Jigsaw’ın Korku Sinemasındaki Yeri

Saw: Jigsaw’ın Korku Sinemasındaki Yeri

Merhabaa!

Bu yazıda birlikte, hayatıma çok erken yaşlarda, minicik bisikleti ve al yanaklarıyla giren Jigsaw’la tanıştığım 2004 yapımı Saw (Testere) filmini deşiyoruz.

Hayatımda izlediğim ilk sinema filmi. Evet, ciddiyim. 7 yaşındaydım, annem ve teyzemle birlikte gece sinemasına gittik. Işıklar kapandı. Karanlık bir banyoda uyanan adamlar, zincirler, kan, tuzaklar derken… Jigsaw. Travma mı? Belki. Ama aynı zamanda korku sinemasıyla aramdaki bu toksik ilişki de işte tam da orada başladı…

Nostaljiyi bir kenara bırakalım ve biraz daha derine dalalım. Çünkü Saw’ı konuşmadan önce, onun geldiği yeri, yani korku sinemasının evrimini de biraz anlamak gerekiyor. Kemerleri bağlayın, korku dolu bir geçmişe gidiyoruz 🙂

Korkunun kökenleri aslında sinemadan da önceye, tiyatro sahnelerine uzanıyor. 19. yüzyılın sonlarında Fransa’daki Grand-Guignol tiyatrosunda gerçekçi şiddet sahneleriyle seyirciyi resmen yerinden hoplatıyorlarmış. Bu tiyatro, kan, delilik ve sadizmi sahneye taşıyarak korkunun sadece psikolojik değil, fiziksel bir deneyim olduğunu da gösteren ilk alan.

Yıllar geçtikçe korku, tiyatrodan beyaz perdeye taşınıyor tabii. 1960’larda Hitchcock’un Psycho’su, 70’lerde Black Christmas ve tabii ki Halloween ile birlikte.

1980’lerde slasher sineması patlıyor. Friday the 13th, Nightmare on Elm Street, Hellraiser derken adeta “katil koleksiyonu”. Tabii bu filmler sadece kan ve çığlıktan ibaret değil. Arka planda Reagan dönemi Amerika’sı, muhafazakâr değerler, savaş sonrası travmalar var. Tüm bu baskıların aslında sinemaya yansımasıyla korku sineması bir kaçış olmuş.

Her şeyin bir doygunluk noktası var. 90’lara geldiğimizde slasher formülü artık bayatlamaya başlamış. Ta ki Wes Craven, 1996’da Scream ile ortalığı sallayana kadar. Bu film, türü hem tiye aldı hem de zekice göndermelerle yeniden canlandırdı. Korku bir anda yeniden daha ironik bir dille popülerleşti.

Aynı dönemlerde Japon korkusu da Batı’ya sıçradı. The Ring, The Grudge gibi yapımlar izleyeni hem korkuttu hem de düşündürdü. Bağımsız korkular da hortladı: 1999’daki The Blair Witch Project, düşük bütçeyle nasıl fenomen olunur dersi verdi.

Tam bu ortamda Saw sahneye çıktı. Büyük kısmı tek bir banyoda geçen ama sizi koltuğa mıhlayan bir film. İki adam zincirlenmiş halde uyanıyor, odada bir ceset var ve bir kaset çalıyor: “Oyun başladı.” İlk izlediğimde ne olduğunu pek anlayamamıştım ama içimde bir şeyler kesinlikle değişmişti…

Yönetmen James Wan, bu kapalı mekanı öyle karanlık, kirli, klostrofobik bir atmosferle işliyor ki izlerken nefesimin birkaç kez kesildiğini hatırlıyorum… Her tuzak, ahlaki testlerle bir karakterin geçmişiyle yüzleşmesini gerektiriyor: “Yaşamak istiyorsan, değerini bil.”

Film teknik anlamda da hızlı kurgusu, yakın planları ve ters köşe finaliyle dönemin diğer korku filmlerinden ayrılıyor. Ucuz bir film gibi durmasının aksine bir “bağımsız ruh” taşıyor.

29 Ekim 2004’te vizyona giren Saw, dünya çapında 100 milyon dolara yakın bir hasılat elde etti. Derken devam filmleri geldi, her Cadılar Bayramı’na bir tane. Seri toplamda 1 milyar doları geçti! Tabii herkes filmleri sevmedi. Kimileri aşırı şiddetli buldu, “işkence pornosu” dedi. Kimileri ise onun yenilikçi anlatımını ve karanlık atmosferini övdü.

Jigsaw karakterinin bu kadar ikonik hale gelmesinin ve filmin böylesine büyük ilgi görmesinin belki de en önemli sebebi, onun adalet anlayışı ve bu anlayışın taşıdığı karanlık felsefedir. John Kramer, yani Jigsaw, sıradan bir katil değil; kurbanlarını rastgele seçmez, onları kendi yaşamlarında işledikleri “suçlar” nedeniyle test eder. Bu testler, fiziksel olarak son derece acı verici olsa da aslında bir tür “uyanış” amacı taşır: hayatta olmanın değerini kavramak, ikinci bir şans için savaşmak. Jigsaw, yaşamı kıymet bilmeyenlere, başka insanlara zarar verenlere ya da kendi hayatlarını boşa harcayanlara karşı bir tür ölümcül öğretmen gibi davranır. Onun gözünde, bu insanlar “kurtarılmaya” değerdir ama ancak acı yoluyla.

Jigsaw’u ilginç kılan şey, onun bir yandan toplumu yozlaşmış bulan ahlaki bir figür gibi davranması, öte yandan da kendi yöntemlerinin zalimliğini asla sorgulamamasıdır. O, kimseyi doğrudan öldürmediğini, sadece onlara bir seçim sunduğunu savunur. Bu, onu hem bir sosyopat hem de bir idealist yapar. Tedavisi olmayan kanser hastası oluşu ve bu hastalıkla gelen ölüm gerçeğiyle yüzleşmesi, karakterinin motivasyonlarını daha da derinleştiren güzel bir detay. Jigsaw, ölmek üzereyken bile “yaşamayı hak etmek” fikrini saplantı haline getirir. Onun hikayesi, aslında bir trajedidir: hayatını ve insanları kontrol etmeye çalışan bir adamın, tanrı kompleksiyle kurduğu ölümcül terazisinde yargı dağıtması. Testere’yi sıradan bir slasher’dan çıkarıp felsefi bir tartışmaya taşıyan şey tam olarak budur.

Tüm bunlara bakarak şunu söyleyebiliriz: Saw, korku sinemasında yepyeni bir sayfa açtı. 2000’li yılların ortasında çıkan Hostel ve Wolf Creek gibi filmler onun izinden gitti. Kan, dehşet ve ahlaki ikilemler artık modern korkunun temel taşları oldu.

Filmin yaratıcıları James Wan ve Leigh Whannell, Avustralyalı iki genç. Hollywood’da destek bulamayınca kendi kısa filmlerini çekip şanslarını denemeye karar veriyorlar. Saw’ın kısa versiyonuyla yapımcıları etkiledikten sonra Lionsgate desteğiyle film hayata geçiyor ve onlar da bağımsız sinemanın ruhunu koruyarak ana akıma sızmayı başarıyor.

Bugün Wan, Conjuring evreninin arkasındaki isim; Whannell ise The Invisible Man gibi başarılı yapımlara imza atıyor. Başarı öyküsü gibi başarı öyküsü…

Anlayacağınız Saw, sadece bir korku filmi değil. 2000’li yılların karanlık ruh halini, adalet arayışını, ölüm ve yaşamın değerini sorgulatan tuzaklarıyla bir döneme damgasını vurdu. Jigsaw, popüler kültürün unutulmaz karakterlerinden biri haline geldi. O bisiklet sesi, o televizyon ekranından çıkan boğuk ses…

Ve tabii, korku sinemasına gönül veren biri olarak benim için yeri hep ayrı. Sinema salonunda mısırımı döke döke izlediğim o ilk sahne, bana korkunun ne kadar derin ve hassas olabileceğini öğretti.

Mısırlar patladıysa, I want to play a game…

İyi seyirler!

Saw: Jigsaw’ın Korku Sinemasındaki Yeri