The Box: Bir Kutudan Daha Fazlası
2000’li yılların başından bu yana özellikle psikolojik gerilim türünde önemli işler çıkartan Richard Kelly, 2009 yapımı The Box ile izleyiciyi ahlaki bir ikilemin içine çekiyor. Başrollerinde Cameron Diaz ve James Marsden gibi isimlerin yer aldığı bu film, her ne kadar basit bir “etik seçim” hikâyesi gibi başlasa da ilerleyen dakikalarda izleyicinin zihninde ciddi soru işaretleri bırakıyor. Peki, sadece bir düğmeye basmakla hayat ne kadar değişebilir?
Film, 1970’li yıllarda geçiyor. Bir sabah, evli ve mutlu bir çift olan Norma ve Arthur’un kapısına gizemli bir kutu bırakılır. İçinde bir düğme vardır ve kutuyla birlikte gelen adam, çifti şöyle bir teklifle baş başa bırakır: “Bu düğmeye basarsanız, bir milyon dolar kazanacaksınız. Ancak, hiç tanımadığınız bir kişi ölecek.” Aslında tüm film bu teklif etrafında şekilleniyor. İzleyici olarak başta kendimize şu soruyu soruyoruz: “Ben olsam basar mıydım?”. Ve işin çarpıcı tarafı şu ki, film bu soruyla yetinmiyor. Filmin ilerleyen kısımlarında bu soruya verilen yanıtın ne tür bir bedeli olabileceğini de bize gösteriyor.
Norma ve Arthur karakterleri, tipik bir Amerikan alt orta sınıfı ailesini temsil ediyor. Borçlar, çocuklarının eğitimi, ev geçimi derken bir milyon dolarlık teklif kulağa neredeyse kurtuluş gibi geliyor. Ancak filmde asıl anlatılmak istenen, insanın neye ihtiyaç duyduğundan çok, neyi “hak ettiğini” düşündüğüyle ilgili. Bu yönüyle film, ahlaki çatışmaların yanı sıra bencillik, sosyal sınıf, kapitalizm, bireysellik ve sorumluluk gibi konuları da merkezine alıyor.
Frank Langella’nın canlandırdığı karakter hem görünüşüyle hem de konuşmasıyla oldukça soğukkanlı ve ürkütücü. Onun varlığıyla birlikte filmde neredeyse her sahnede tedirgin edici bir atmosfer hâkim. Özellikle yüzünün yarısının yanık olması, daha göründüğü ilk sahnede filme bir farklılık getireceğini belli ediyor. Zaten bu karakterin insan mı, sistemin bir parçası mı, yoksa tamamen başka bir boyuttan gelen bir varlık mı olduğu da film boyunca asla net olarak açıklanmıyor. Bu da izleyiciyi sürekli diken üstünde tutuyor.
Sinematografi açısından film oldukça başarılı. 70’li yılların atmosferi, renk paletiyle, kostümleriyle ve dekorlarıyla güzel yansıtılmış. Müzik seçimleri ve bazı sahnelerdeki yavaş çekimler, izleyiciye zaman zaman teatral bir his veriyor ki bu da filmin mesajını daha güçlü hâle getiriyor.
Ancak itiraf etmem gerekir ki, film her ne kadar güçlü bir başlangıç yapsa da ikinci yarısından itibaren biraz dağılıyor. Gizem dozunun artmasıyla birlikte film yavaş yavaş bilim kurguya kayan bir forma bürünüyor ve bu durum bazı izleyiciler için kafa karışıklığı yaratabilir. Özellikle sonlara doğru gelen paralel gerçeklik, uzaylı kontrolü gibi kavramlar, filmi ilk baştaki sade etik sorudan uzaklaştırıyor. Bence filmi iki kısım olarak ele alabiliriz ancak ilk kısmın çizgisinin daha sürükleyici olduğunu söyleyebilirim.
Yine de bu karmaşıklık, filmin yaratmak istediği “rahatsız edici düşünme” hissiyle örtüşüyor. Film boyunca karakterlerin yaşadığı içsel çatışmaları izlemek, aslında kendi iç sesimizi duymamıza ve istemsizce empati kurmamıza neden oluyor. Ayrıca filmin finali ters köşe gibi görünmese de aslında çok çarpıcı bir final.
Eğer Black Mirror, The Twilight Zone gibi ahlaki gerilimleri seviyorsanız, The Box sizin için de etkileyici olabilir. Ancak şunu da hatırlatmakta fayda var ki, filmin kesin bir sonu olmasını isteyenler için ideal bir film olmayabilir. Çünkü bu film, yoruma açık biten ve üzerinde düşüneceğiniz filmlerden biri.
