Witness for the Prosecution: Beklenmeyen Bir Ters Köşe
Billy Wilder’ın yönettiği 1957 yapımı Witness for the Prosecution (Beklenmeyen Şahit), belki de sinema tarihinin en zekice kurgulanmış ters köşelerinden birine sahip bir mahkeme-gerilim filmidir.
Film, Londra’da geçer. Sağlık sorunları nedeniyle ağır davalardan uzak durması tavsiye edilen tecrübeli avukat Sir Wilfrid Robarts (Charles Laughton), zengin bir dul kadın olan Mrs. Emily Jane French’i (Nydia Westman) öldürmekle suçlanan Leonard Vole’un (Tyrone Power) davasını üstlenir. Leonard Vole masum olduğunu iddia etmekte ve tek sığınağının Alman eşi Christine (Marlene Dietrich) olduğunu belirtmektedir. Davanın seyri, gizemli bir kadının Sir Wilfrid’e Christine’in itibarını sarsacak aşk mektuplarını satmasıyla değişir.
Billy Wilder, filmi Agatha Christie’nin 1953 yılında yayımlanan aynı adlı oyunundan uyarlamıştır. Filmi yapmasındaki en büyük etkenlerden biri Marlene Dietrich’tir. Ünlü oyuncu, Billy Wilder’dan bu filmi yönetmesini istemiş; Wilder da hikâyeyi beğenip sevdiği yönetmen Hitchcock’un yapımlarına benzettiği için projeyi kabul etmiştir.
Billy Wilder, filmin 1957’de gösterime girmesinden sonra Agatha Christie’den bir mektup almış ve mektupta “İlk defa bana ait bir şey düzgün bir biçimde yapıldı” cümlesiyle karşılaşmıştır. Wilder, senaristliğinin ne kadar iyi olduğunu pek çok filmiyle kanıtlamış olsa da tiyatro uyarlamasındaki başarısıyla da kendisini birçok yönetmenden ayırmayı başardı. Film, izleyicilerden olumlu geri dönüşler alarak Oscar Ödülleri’nde altı dalda aday gösterildi.
Witness for the Prosecution: Beklenmeyen Bir Ters Köşe
Mizahla Dramın Harmonisi
Film, uzaktan bakıldığında karmaşık ama bir o kadar da klişe bir cinayet vakası gibi görünebilir. Fakat izlemeye başladığınız anda beklenen karışıklığın olmadığını, aksine ilmek ilmek işlenmiş bir senaryoyla karşılaştığınızı fark edersiniz. Klişeden ise oldukça uzaktır. Neden mi?
Kim bir cinayeti mizahla anlatır ki? Tabii ki Billy Wilder’dan başkası anlatamaz. Bana göre bu film, gerçek Billy Wilder mizahını en iyi gösteren yapımlardan biri. Wilder, ciddi bir bulmacayı çözmemize yardım etmek yerine karakterlerin sempatikliğiyle aklımızı karıştırmaya çalışan kurnaz bir yönetmen. Yıllanmış şakaların günümüzde dahi komikliğini kaybetmeyişi, tiyatral ama bir o kadar da başarılı oyunculuklar, ışıkların ve sigara dumanlarının karizmatikliği bizi doğrudan filmin içine çekiyor. Sir Wilfrid Robarts’ı canlandıran Charles Laughton ile onun hemşiresi Miss Plimsoll’u canlandıran Elsa Lanchester’ın gerçek hayattaki evlilik bağları da ortaya oldukça samimi bir yapım çıkarıyor.
Ortada çözülmesi gereken korkunç bir cinayet var fakat karakterler kendi dünyalarında kendi sorunlarıyla meşguller. Sir Wilfrid Robarts kendisinden oldukça emin. Zekâsını seyirciye geçirmeyi de başarıyor. Kimi için tatlı bir dede, kimi içinse tam bir adalet adamı. Kendisi aslında her ikisinin de bir karışımıdır. Bana kalırsa izleme zevki en yüksek karakterlerden biri. Tatlı sinirinin altında aslında adalete ve avukatlık mesleğine ne kadar değer verdiğini okuyabiliriz. Hatta bu değeri olması gerektiğinden fazla verir ve adalet için sağlığını riske atar. Tabii ki iki adet puroyu ve çakmağı da unutmamak gerek. Kendi yargısına herkesinkinden çok daha fazla güvenir ve emin adımlarla dosyayı çözer…
Ya da çözdüğünü zanneder…
Witness for the Prosecution: Beklenmeyen Bir Ters Köşe
Siyah mı, Beyaz mı? Yoksa Gri mi?
Hayatımızda hiçbir şey tam siyah veya tam beyaz değildir. Hepimiz insanız; yaşarız, güleriz, ağlarız, korkarız, heyecanlanırız ve ölürüz. Witness for the Prosecution, ters köşeleriyle bize belki de tam olarak bunu anlatmaya çalışır.
Film boyunca zihnimizde bolca ön yargı oluşur. Karakterlerle birlikte kim kötü konuşursa onu kötü görmeye, kim samimiyse onu sevmeye başlarız. Ama bir dava dosyasında her şey bu kadar net midir? Bir kişi kötü konuşuyorsa neden konuştuğunu sorgulamamak, Sir Wilfrid Robarts’ın yaptığı en büyük hatalardan biridir. Kendi yargısı onu bile şüpheye düşürür; çünkü bazen olaylar göründüğü gibi gelişmez.
Billy Wilder, göze hoş gelen karelerle, puro dumanının getirdiği gizemle, Sir Wilfrid’in monoklu ve ışık tasarımıyla bize adeta bir oyun oynar. Hemen bir yanılgıya varmamamız gerektiğini filmin başından itibaren ufak ipuçlarıyla göstermeye çalışır. Fakat hikâye o kadar akıcıdır ki seyirci olarak kötünün ceza alıp iyinin serbest kalmasını sabırsızlıkla beklerken o ipuçlarını kaçırırız.
Mahkeme salonunda geçen uzun sorgu sahneleriyle odağımız gidip gelir. Film tek bir mahkeme salonu etrafında şekillendiği için klostrofobik bir atmosfer taşır. İnandırılmak istediğimiz gerçeğe son ana kadar inanırız veya filmle inatlaşarak kendi tahminlerimizi yürütürüz. Fakat kaçımız başarılı olabiliriz ki?
Witness for the Prosecution: Beklenmeyen Bir Ters Köşe
Saklanan Sır ve Kapanış
Birden fazla ters köşeye sahip bu filmin sonunu sizlere elbette yorumlamayacağım. Çünkü herkesin bir kez de olsa hiçbir şey bilmeden bu filmi deneyimlemesini isterim. Asla demode olmayacak, oldukça akıllıca düşünülmüş bu şaşırtıcı son, eminim ki birçok izleyicinin hoşuna gidecektir.
Eğer filmi izlerseniz, yayımlandığı dönemde sinema salonlarının kapanışında oynatılan şu ikonik mesajı da hatırlamanızı isterim:
“The administration of this theatre suggests that, for the entertainment of your friends who have not yet seen the picture, you will not divulge to anyone the secret of the ending of Witness for the Prosecution.”
“Bu sinemanın yönetimi, filmi henüz izlememiş olan arkadaşlarınızın seyir zevki için ‘Witness for the Prosecution’ın sonundaki sırrı hiç kimseye açıklamamanızı önerir.”
