A Sad and Beautiful World: Hüzünlü Bir Dünyada Güzel Bir Hayat Kurmak
Cyril Aris’in yönettiği A Sad and Beautiful World, çocukluklarından beri birbirlerini tanıyan Nino (Hasan Akil) ve Yasmina’nın (Mounia Akl) yıllar sonra yeniden karşılaşmalarını anlatan Lübnan yapımı bir dram filmi. İlk bakışta geçmişten gelen bir aşkın yeniden canlanması üzerinden ilerleyen film, zamanla bu ilişkinin çok daha büyük bir hikayenin parçası olduğunu gösteriyor.
Çünkü Nino ve Yasmina’nın hikayesini Lübnan’dan bağımsız düşünmek mümkün değil. İkisi de çocukluklarından itibaren ülkelerindeki siyasi ve toplumsal kırılmaların etkisi altında büyüyor. Ancak film bunu savaş görüntüleri ya da doğrudan politik tartışmalar üzerinden anlatmak yerine, insanların gündelik hayatlarına bıraktığı izlerden yola çıkarak gösteriyor.
Bence A Sad and Beautiful World’ün asıl meselesi de burada ortaya çıkıyor: Bir ülkede yaşanan kriz, insanların hayatına ne kadar sızabilir? İnsan doğduğu yerden ayrıldığında bile orada yaşadıklarını geride bırakabilir mi? Ve daha önemlisi, geçmişte yaşananların etkisi bir sonraki nesle kadar ulaşabilir mi?
Romantik Komedi Gibi Başlayan Bir Hikaye
Filmin bu sorulara nasıl yaklaştığını ilginç kılan şey, ilk başta böyle ağır bir hikaye izleyeceğimizi hissettirmemesi.
Nino ve Yasmina’nın yıllar sonra karşılaşması, Nino’nun enerjisi, restoran sahneleri, aralarındaki konuşmalar ve küçük romantik anlar filme oldukça sıcak bir hava veriyor. Hatta bir noktaya kadar A Sad and Beautiful World’ü romantik komedi olarak izlemek mümkün.
Bu ton, benim için filmin önemli taraflarından biri. Çünkü film ilerledikçe bu sıcaklığın altında başka bir hikayenin bulunduğunu fark ediyoruz. Başlangıçta iki insanın yeniden birbirini bulması gibi görünen şey, zamanla evlilik, çocuk sahibi olmak, ekonomik sorunlar ve ülkeden gitme ihtimali gibi çok daha ağır meselelerle karşılaşıyor.
Filmin “sad” ve “beautiful” tarafları da burada birbirinden ayrılmıyor. Aksine, aynı hikayenin içinde birlikte var oluyorlar. Nino ile Yasmina’nın birbirlerine yaklaşması güzel; fakat bu ilişkinin kurulmaya çalışıldığı dünya oldukça hüzünlü.
Bu nedenle filmin tonundaki değişim yalnızca bir anlatım tercihi değil. Karakterlerin romantik bir ihtimal olarak gördüğü hayatın, dışarıdaki gerçeklikle ne kadar hızlı karşılaşabileceğini de gösteriyor.
A Sad and Beautiful World: Hüzünlü Bir Dünyada Güzel Bir Hayat Kurmak
Nino ve Yasmina: Aynı Dünyaya İki Farklı Cevap
Nino ve Yasmina arasındaki temel fark, birbirlerini sevip sevmemelerinden çok, gelecek konusunda neye inandıklarıyla ilgili.
Nino bulunduğu yerde bir şeyler kurmaya çalışıyor. Yasmina ise geleceğini bulunduğu yerden çıkarmayı düşünüyor.
Bu ayrım karakterlerin günlük hayatlarına da yansıyor. Nino ailesinden kalan restoranı işletiyor ve orada kendisine küçük bir dünya kurmaya çalışıyor. Yasmina ise iş hayatında ülkenin geleceğiyle ilgili daha büyük değişimlerin ve başka bir yere taşınma ihtimalinin içinde bulunuyor.
Biri bulunduğu yerde geleceği kurmaya çalışırken, diğeri geleceğini bulunduğu yerden çıkarmaya çalışıyor.
Bu yüzden Nino’nun Lübnan’da kalması yalnızca geçmişine bağlı olmasıyla açıklanamaz. Onun için kalmak, aynı zamanda hala bir şeylerin yapılabileceğine inanmak. Yasmina’nın gitme isteği de yalnızca yaşadığı yerden kaçmak değil; kendi hayatı üzerinde yeniden söz sahibi olabilme arzusu.
İkisinin arasında bu yüzden basit bir “kalan ve giden” karşıtlığı yok. İkisi de aslında aynı şeyi istiyor: Kendileri için yaşanabilir bir hayat kurmak. Sadece bunun nerede mümkün olduğuna dair fikirleri farklı.
Restoran: Nino’nun Kurmaya Çalıştığı Dünya
Nino’nun restoranı bu açıdan filmin en önemli mekânlarından biri.
Restoran yalnızca Nino’nun işi ya da ailesinden kalan bir miras değil. Onun dünyaya bakışının küçük bir karşılığı gibi.
Dışarıda ülke değişiyor, insanlar gidiyor, ekonomik koşullar zorlaşıyor. Nino ise bütün bunların içinde yemeklerin, müşterilerin ve aileden kalan düzenin devam ettiği küçük bir alanı korumaya çalışıyor.
Bu yüzden restoranı ayakta tutma çabası, Nino’nun Lübnan’da kalma kararının somut bir karşılığı gibi geliyor bana. O, ülkeyi değiştirebilecek güce sahip değil ama kendi çevresinde bir düzen kurabileceğine inanıyor.
Burada Nino’nun iyimserliği de daha anlamlı hale geliyor. Onu sadece “pozitif düşünen biri” olarak görmek kolay. Fakat aslında yaptığı şey çok daha zor: Çevresindeki dünya sürekli değişirken değişmeyen bir şey yaratmaya çalışıyor.
Ve film bunun ne kadar kırılgan olduğunu da gösteriyor.
Restoranın geleceğiyle Nino’nun geleceği arasında bir paralellik oluşuyor. İkisi de geçmişten gelen bir düzeni sürdürüyor ama bu düzenin devam edip edemeyeceği artık yalnızca onların çabasına bağlı değil.
Ada ve Nino’nun Hayal Dünyası
Nino’nun çocukluğundan gelen “ada” fikri ise karakterini anlamak için restoran kadar önemli.
Çocukken anne ve babasının öldüğünü kabul etmek yerine onların bir adada yaşadığına inanıyor. Bu, ilk bakışta bir çocuğun gerçekle başa çıkma biçimi gibi görünüyor.
Fakat ada fikri Nino’nun hayatından tamamen kaybolmuyor.
Yetişkin olduğunda Yasmina’yla birlikte oldukları anı da bu hayalle ilişkilendiriyor. Böylece çocukken ailesini kaybettiği dünyada kendisine yarattığı hayal, yıllar sonra başka bir biçimde yeniden karşımıza çıkıyor.
Burada Nino’nun bütün hayatı boyunca aynı şeyi aradığını düşünmek mümkün: Gerçek dünyanın dışında, kendisine ait güvenli bir alan.
Çocukken bu alan ailesinin yaşadığı ada. Yetişkin olduğunda ise Yasmina’yla kurabileceği hayat.
Bu yüzden Nino’nun romantik tarafı da farklı bir anlam kazanıyor. Yasmina onun için yalnızca aşık olduğu kadın değil. Aynı zamanda bütün hayatı boyunca kurmaya çalıştığı güvenli dünyanın bir parçası.
Belki de bu nedenle Nino’nun iyimserliği zaman zaman fazla naif görünse bile tamamen yüzeysel değil. Onun hayal kurmaya ihtiyacı var.
Yasmina ve Geleceğin Yükü
Yasmina’nın dünyasında ise geçmişten çok geleceğin ağırlığı var.
Çocukluğunda ailesinin dağılmasına tanık olması, yetişkinliğinde kendi ailesini kurma fikrine yaklaşımını da etkiliyor. Nino’yla yeniden bir araya gelmesine rağmen çocuk sahibi olma konusunda yaşadığı tereddüt yalnızca içinde yaşadığı ülkenin koşullarıyla açıklanmıyor.
Asıl soru daha kişisel:
Kendisine yaşatılanları bir sonraki nesle aktarma ihtimali nedir?
Yazdığı mektup bu nedenle filmin önemli anlarından biri. Dünyanın bir çocuğa sunabileceği güzellikler konusunda umudunu kaybetmesi, kendi hayatıyla ilgili bir korkudan daha fazlasını anlatıyor.
Yasmina kendi çocuğunun da onun yaşadığı dünyayla karşılaşmasından korkuyor.
Bu yüzden gitme arzusu da yalnızca daha iyi bir hayat aramak değil. Bir döngüyü kırma isteği.
Nino geçmişte kalanları korumaya çalışırken Yasmina geçmişin geleceğe ulaşmasını engellemeye çalışıyor.
İkisini birbirinden ayıran temel noktanın bu olduğunu düşünüyorum.
Çocukları: Hikayenin Bir Sonraki Nesle Geçmesi
A Sad and Beautiful World’ün en ilginç taraflarından biri de burada ortaya çıkıyor. Çünkü Nino ve Yasmina’nın hikayesi yalnızca onların hayatlarıyla sınırlı kalmıyor.
Amal, filmin bütün meselelerini bir sonraki nesle taşıyan karakter haline geliyor.
Nino ve Yasmina çocukken ülkelerindeki sorunların içinde büyüyorlar. Yetişkin olduklarında ise artık kendi çocuklarının nasıl bir dünyada büyüyeceğini düşünmek zorundalar.
Böylece filmde soru değişiyor.
Başta “Biz ne yaşadık?” diye bakarken, ilerledikçe “Bizden sonra ne olacak?” sorusuna geçiyoruz.
Yasmina’nın korkusunun ağırlığı da burada artıyor. Bir insan kendi başına gelenleri kabullenebilir. Fakat aynı şeylerin çocuğunun başına gelme ihtimali çok daha farklı bir korku yaratıyor.
Üstelik Yasmina’nın kızının, çocukken yaşanan ayrılığın başka bir biçimde tekrarlandığı sahnelerde Nino’yla kurduğu ilişki, filmdeki döngü hissini de güçlendiriyor.
Çocuklukta başlayan bir hikaye, yıllar sonra başka bir çocuk üzerinden yeniden karşımıza çıkıyor.
A Sad and Beautiful World: Hüzünlü Bir Dünyada Güzel Bir Hayat Kurmak
Geçmiş Gerçekten Geride Kalabilir mi?
Nino ve Yasmina’nın yeniden karşılaşması bu yüzden yalnızca romantik bir buluşma değil.
Çocukken birlikte kaçmayı planlıyorlar. Yasmina gelmiyor ve Nino geride kalıyor. Yıllar sonra karşılaştıklarında ise aradan geçen zaman bu temel ayrımı tamamen ortadan kaldırmış değil.
Nino hala bulunduğu yerde. Yasmina hala başka bir hayat ihtimalini düşünüyor.
Fakat bu kez aralarında çocukluklarındaki kadar basit bir seçim yok. Artık aileleri, işleri, yaşadıkları ülke ve çocukları var.
Bu nedenle film geçmişin tekrar ettiğini söylerken “insan kaderinden kaçamaz” gibi basit bir sonuca ulaşmıyor. Daha çok, çocuklukta yaşanan bazı şeylerin yetişkinlikte aldığımız kararların içine fark etmeden yerleşebileceğini gösteriyor.
Geçmiş bazen hatırladığımız bir şey değil, davranış biçimimiz haline geliyor.
Aşkın Dünyayı Değiştirmemesi
Bütün bu ağırlığın arasında Nino ve Yasmina’nın ilişkisini değerli kılan şey ise filmin aşkı fazla idealize etmemesi.
Yasmina’nın mektubunda dünyaya dair umutsuzluğu çok belirgin. Nino ise buna büyük sözlerle karşılık vermiyor. Dünyanın düzeleceğini söylemiyor. Yaşadıkları problemlerin ortadan kalkacağını da vaat etmiyor.
Sadece yanında duruyor. Bence filmin romantik tarafı tam olarak burada çalışıyor.
Aşk onların yaşadığı ülkeyi değiştirmiyor. Ekonomik sorunları çözmüyor, geçmişlerini silmiyor, korkularını ortadan kaldırmıyor.
Ama bütün bunlara rağmen iki insanın birbirine yaklaşabilmesi, hayatın hala tamamen anlamsız olmadığını düşündürüyor.
Film için “beautiful” kelimesinin karşılığı belki de bu.
Güzellik, dünyanın iyi olmasında değil. Kötü bir dünyanın içinde bile birinin elini tutabilecek kadar yakın olabilmekte.
Film Dünyayı Nasıl Anlatıyor?
A Sad and Beautiful World’ün politik tarafının bana göre en başarılı olduğu nokta, Lübnan’ı sürekli açıklamaya çalışmaması.
Savaşın kendisini uzun uzun izlemiyoruz. Kan, şiddet ve çatışma görüntülerinden oluşan ağır bir politik anlatı kurulmuyor.
Bunun yerine ülkenin yaşadığı sorunların insanların gündelik hayatlarına nasıl yerleştiğini görüyoruz.
Bir restoranın geleceği, bir şirketin başka yere taşınma ihtimali, insanların ülkeyi terk etmesi, bir kadının çocuk sahibi olup olmamayı düşünmesi veya iki insanın nerede yaşayacaklarına karar vermesi…
Politika burada doğrudan anlatılan şey olmaktan çıkıp karakterlerin kararlarını etkileyen görünmez bir güce dönüşüyor.
Bu yönüyle film bana İran sinemasındaki bazı örnekleri düşündürdü. Fakat burada ülke sorunları doğrudan merkeze alınmak yerine karakterlerin hayatında görünür hale geliyor.
Bir ülkenin ne kadar zor bir hale geldiğini anlamak için her zaman savaş görüntülerine ihtiyacımız olmayabiliyor. Bazen bir insanın neden gitmek istediğini ya da neden kalmakta ısrar ettiğini görmek çok daha fazlasını anlatabiliyor.
Hüzünlü ve Güzel Bir Dünya
Filmin adındaki iki kelime, hikayenin bütün tonunu oldukça iyi özetliyor: hüzünlü ve güzel.
Hüzünlü, çünkü Nino ve Yasmina’nın hayatlarında geri alınamayacak şeyler var. Çocuklukları değişmiş, insanlar hayatlarından çıkmış, ülke değişmiş ve geçmişte kurdukları bazı hayaller bugünkü hayatlarına sığmaz hale gelmiş.
Güzel, çünkü bütün bunların arasında hayat tamamen durmuyor.
İnsanlar hala aşık oluyor. Yemek yapıyor. Restoran işletiyor. Mektup yazıyor. Çocuk sahibi olmayı düşünüyor. Korkuyor ama yine de bir ihtimali deniyor.
Filmin güzelliği de bana göre tam olarak burada ortaya çıkıyor.
Dünyanın sorunlarının olmadığı bir yerde değil, sorunların ortasında.
Bu nedenle filmin adı yalnızca filmin atmosferini tanımlamıyor. Aynı zamanda filmin dünyaya bakışını da özetliyor.
Dünya gerçekten hüzünlü olabilir. Ama bu, içinde güzel hiçbir şey kalmadığı anlamına gelmiyor.
A Sad and Beautiful World: Hüzünlü Bir Dünyada Güzel Bir Hayat Kurmak
Dünya Değişmese de
A Sad and Beautiful World’ü benim için ilginç kılan, bir aşk hikayesiyle bir ülke hikayesini birbirinden ayırmaması.
Nino’nun restoranı, Yasmina’nın gitme arzusu, çocuk sahibi olma korkusu, çocuklukta kurulan ada hayali ve yıllar sonra yeniden karşılaşmaları aslında aynı sorunun farklı biçimleri:
İnsan kendisine ait bir hayatı, kendisinden daha büyük koşulların içinde nasıl kurabilir?
Nino’nun cevabı bulunduğu yerde kalıp bir şeyler inşa etmeye çalışmak. Yasmina’nın cevabı ise başka bir ihtimal aramak.
Öyle ki biz bu iki cevaptan birini doğru ilan edemeyiz.
Bu yüzden Nino ve Yasmina’nın hikayesi yalnızca Lübnan’a özgü hissettirmiyor. Çünkü bir ülkede yaşanan ekonomik, siyasi ya da toplumsal krizler sona erse bile o dönemde büyüyen insanların hayatlarında bıraktığı izler kolayca ortadan kalkmıyor.
Bazen bir restoranın kapanma ihtimalinde, bazen başka bir ülkeye taşınma kararında, bazen bir çocuğun nasıl bir dünyaya doğacağına dair korkuda kendini gösteriyor.
Ve filmin en güzel tarafı, bütün bunların arasında hala başka bir ihtimale yer bırakması.
Çünkü bazen bir ülkenin hikayesi, insanların hayatından ayrı yazılmıyor.
